Nadchodzi nowy rozłam na Bałkanach? Zapowiada secesję, lecz klucz tkwi w detalach

Na Bałkanach określenie „domaćin” używane jest dla osób, które potrafią się porozumieć zarówno z robotnikiem, jak i z osobą na wyższej pozycji społecznej. To osoba, która potrafi przytulić, ale i zganić, zdobywając zarówno szacunek, jak i pewien rodzaj strachu innych. Takim właśnie człowiekiem jest Milorad Dodik, uznawany za charyzmatycznego lidera, który przez lata z serbskim nacjonalizmem manipulował polityką. Dodik od dawna dąży do „zjednoczenia Serbów”, co oznacza przyłączenie Republiki Serbskiej do Serbii. Dla nieserbskich narodów ten cel wywołuje wspomnienia z lat 90., kiedy podobne aspiracje boszniackich Serbów prowadziły do przymusowych wysiedleń i zbrodni wobec ludności muzułmańskiej.

Polityczna droga Milorada Dodika

Od lat Dodik stawia na konflikty i prowokacje jako swoją polityczną strategię, czego dowodem są jego bliskie relacje z międzynarodowymi liderami, takimi jak Władimir Putin czy Viktor Orbán. Na liście jego znajomych znaleźli się także współpracownicy Donalda Trumpa, Rudy Giuliani i Michael Flynn. Dodik wielokrotnie zajmował pozycję prezydenta Republiki Serbskiej (RS), jednej z dwóch części składowych Bośni i Hercegowiny (BiH). W skład RS, gdzie przeważają Serbowie, wchodzi także Federacja BiH, gdzie jamieszkają w głównej mierze Boszniacy oraz Chorwaci. Każdy z tych regionów ma własne władze, jednak na poziomie centralnym znajduje się trzyosobowe prezydium, reprezentujące trzy główne grupy etniczne. Układ ten został wypracowany podczas porozumienia w Dayton, które trzy dekady temu zakończyło wojnę w BiH.

Konflikt z Wysokim Przedstawicielem

Obecnie nad wprowadzeniem porozumienia z Dayton czuwa Christian Schmidt, reprezentant społeczności międzynarodowej. To właśnie z nim Dodik popadł w konflikt, regularnie podważając integralność i centralne struktury BiH. W lutym tego roku sąd BiH skazał Dodika na rok więzienia za podważanie decyzji wydanych przez Trybunał Konstytucyjny BiH oraz Wysokiego Przedstawiciela, a także nałożono na niego sześć lat zakazu pełnienia funkcji publicznych. Wkrótce po apelacji zamieniono wyrok na grzywnę wynoszącą blisko 20 tys. euro.

Przy wjeździe do Banja Luki, nieformalnej stolicy RS, znajduje się billboard z wizerunkiem Dodika oraz hasłem „Pobijedice Dodik, pobijedice Srpska” („Wygra Dodik, wygra [Republika] Serbska”). Choć napięcia polityczne wydają się duże, mieszkańcy miast jak Banja Luka nie odczuwają atmosfery rewolucyjnej zmiany. W miejscowych kawiarniach bardziej dyskutuje się o sportowych porażkach niż o politycznych zawiłościach, a lokalne bazary nadal przyciągają różnorodnymi towarami.

Wpływy i działania Republiki Serbskiej

Republika Serbska nadal zmaga się z problemami demograficznymi i gospodarczymi. W obliczu stagnacji wielu ludzi opuszcza ten region, zwłaszcza młodzi i wykształceni, widząc większe perspektywy poza jego granicami. Dodik i jego polityczna baza upatrują cesję RS od BiH jako formę rozwiązania aktualnych problemów, jednak ich plany borykają się z licznymi wyzwaniami.

Wbrew obietnicom, Dodik podjął czynną współpracę z instytucjami BiH, okazując respekt dla decyzji sądu i wycofując się z proponowanej secesji. Nastąpiły zmiany na stanowiskach politycznych, gdzie miejsce zająć mają zaufani działacze jego ugrupowania.

Czy Milorad Dodik utrzyma swoją władzę?

To samo środowisko polityczne, z którym współpracuje Dodik, stawia go w pozycji decydenta, ale i człowieka kierującego strukturą partyjną przypominającą monopartyjny reżim. Pozycję swoją umacnia od niemal 30 lat, co czyni z niego nie tylko polityka, ale głównego gracza w politycznym zakładzie BiH. Niektórzy analitycy sugerują, że Dodik wykorzystuje secesjonistyczną retorykę dla wzmocnienia swojej pozycji i manipulacji społeczeństwem. Działa w sytuacji kryzysowej, w której jest zdolny paralizować krytykę i wywoływać pewien rodzaj społecznego zastoju, dający mu kontrolę.