Konflikt, który zburzył poczucie bezpieczeństwa Zachodu. „Wojna światowa o zerowym bilansie”
„`html
Przeciętny mieszkaniec Europy zapytany o największe wojny dwudziestego wieku wspomniałby głównie o okresie dwóch wojen światowych – od 1914 do 1945 roku. Mało kto pamięta o konfliktach, które toczyły się poza Europą, zwłaszcza w Azji. Tymczasem w tym regionie również rozgrywały się niezwykle ważne starcia, które wpłynęły na światową politykę i równowagę sił.
Wojna rosyjsko-japońska – zapomniany konflikt początku XX wieku
Jednym z najważniejszych i często pomijanych konfliktów była wojna rosyjsko-japońska, która wybuchła na początku XX wieku. Stawką starcia były wpływy w Korei i Mandżurii, a jego skala powoduje, że historycy określają to wydarzenie mianem „wojny zerowej”, poprzedzającej globalne konflikty światowe. Przykładem ogromu działań zbrojnych była bitwa pod Mukden, gdzie walczyło około 600 tysięcy żołnierzy – była to największa bitwa lądowa od czasów Lipska w 1813 roku.
Przebieg konfliktu i największe bitwy
Kolejnym przełomowym momentem była bitwa morska pod Cuszimą, która zakończyła się miażdżącą klęską rosyjskiej floty. W starciu na morzu zaangażowano aż 50 okrętów wojennych, a upadek rosyjskich sił porównywano do historycznej porażki Napoleona pod Trafalgarem. Wojna i jej rezultat odbiły się szerokim echem w środowiskach militarnych na całym świecie.
Pruski szef sztabu, Alfred von Schlieffen, komentując wydarzenia, stwierdził, że konflikt ujawnił nieudolność rosyjskiej armii, znacznie przekraczającą oczekiwania. Historyk Christian Jentzsch szczegółowo przeanalizował te błędy, podkreślając, jak zignorowanie przeciwnika miało katastrofalne skutki.
Niedoszacowanie przeciwnika i błędy dowództwa
Rosyjscy decydenci w sposób groteskowy zlekceważyli japońskiego przeciwnika. Japonia była przedstawiana jako niewielki, niegroźny kraj, wobec którego nawet mniejsza liczebnie armia rosyjska miała bez problemu odnieść zwycięstwo. Dowódcy nie wierzyli nawet w możliwość ataku na Port Artur przed oficjalnym wypowiedzeniem wojny. Tymczasem działania Japończyków okazały się świetnie przemyślane i skuteczne – już w lutym 1904 roku przeprowadzili skuteczną blokadę rosyjskiej floty, a kilka miesięcy później rozpoczęli oblężenie miasta.
- Japonia szybko zdobyła doświadczenie w nowoczesnych bitwach morskich z użyciem pancerników, krążowników i kutrów torpedowych.
- Rosjanie natomiast nie zadbali o odpowiednią logistykę ani dostawy zaopatrzenia.
- Kolej Transsyberyjska, będąca głównym szlakiem transportowym, była jednotorowa i wymagała czasochłonnych przewozów przez Jezioro Bajkał.
Katastrofa logistyczna i floty rosyjskiej
Car Mikołaj II wysłał Flotę Bałtycką na Daleki Wschód, jednak Rosjanie niemal od razu natrafili na poważne trudności. Przykładem fatalnego wyszkolenia było ostrzelanie brytyjskich trawlerów na Morzu Północnym, gdy rosyjskie załogi wzięły je błędnie za japońskie kutry torpedowe. Incydent ten o mało co nie wywołał konfliktu z Wielką Brytanią i jednocześnie zdradził rosyjskie plany japońskiej admiralicji.
- Rosyjskie okręty nie mogły zawijać do neutralnych portów, więc 60 statków cywilnych musiało przewozić na ich trasie paliwo – aż 450 tys. ton węgla.
- Cztery nowoczesne pancerniki nie były w stanie przepłynąć przez Kanał Sueski i musiały okrążać Afrykę, co wydłużyło trasę do 33 tysięcy kilometrów.
- Załogi już po drodze ochrzciły swoje przestarzałe jednostki prześmiewczymi nazwami, a żaden z okrętów nie ćwiczył manewrów w szyku przed wypłynięciem.
Kiedy pod koniec maja 1905 roku flota przypłynęła w pobliże wyspy Cuszimy, jej morale było na dnie, a techniczny stan wymagał pilnych napraw. Sytuację pogłębiały wcześniejsze porażki wewnątrz Rosji oraz kapitulacje w Port Artur i kolejne klęski pod Mukdenem. Operacja praktycznie utraciła sens, a rosyjskie dowództwo chciało już jedynie doprowadzić okręty do Władywostoku.
Bitwa pod Cuszimą i konsekwencje wojny
Rosjanie próbowali przedostać się przez Cieśninę Cuszimską, licząc na osłonę niskiej widoczności i podział swojej floty na cztery grupy. Jednak już pierwszego dnia Japończycy zauważyli jeden z pancerników, który miał włączone światła, co umożliwiło skuteczny atak z północy.
Jednostki admirała Togo, dysponujące sprawnym wyszkoleniem i taktyką, szybko oskrzydliły rosyjską flotę. Cztery pancerniki zostały zatopione, piąty poważnie uszkodzony, a w nocnej bitwie zginęły trzy kolejne okręty. Z całej floty zaledwie kilka kutrów torpedowych dopłynęło do Władywostoku; reszta jednostek została zniszczona, poddała się lub uciekła na neutralne wody.
- Zniszczono 21 rosyjskich okrętów.
- Siedem jednostek poddało się wraz z 6 tysiącami ludzi na pokładzie.
- Po stronie rosyjskiej poległo ponad pięć tysięcy żołnierzy, podczas gdy Japończycy stracili jedynie 116 ludzi i trzy kutry torpedowe.
Katastrofa, którą poniosła Rosja, była szeroko komentowana na świecie, ponieważ po raz pierwszy od pokoleń państwo europejskie zostało pokonane przez azjatycką potęgę w konflikcie wojennym. W wyniku traktatu pokojowego car musiał uznać japońskie wpływy w Korei, oddać półwysep Liaodong z Port Artur oraz południową część Sachalinu.
Symboliczne znaczenie bitwy pod Cuszimą i wojny rosyjsko-japońskiej odzwierciedlało się również w późniejszych wydarzeniach. Gdy w 1941 roku japońskie lotniskowce atakowały Pearl Harbor, dowódca użył tej samej flagi Z, której używał admirał Togo podczas bitwy na morzu, a atak – podobnie jak w 1904 roku – przeprowadzono przed oficjalnym wypowiedzeniem wojny.
„`